manhquanjsc - manhquanjsc.com.vn

PHƯƠNG PHÁP ĐẶC THÙ PHÂN BIỆT RUBY - SAPPHIRE THIÊN NHIÊN VÀ NHÂN TẠO

Hiện nay, trên thị trường ruby và sapphire nhân tạo rất nhiều. Để tránh mua nhầm phải hàng nhân tạo cần phải có phương pháp đặc thù nhận biết chúng.
Trong quá trình kết tinh của corindon các tinh thể lạ nằm bên cạnh bị bọc như tù binh, đó chính là " vết", các nhà khoa học gọi là những "bao thể" (inclusion). Nhờ các vết đó có thể phân biệt ngọc nhân tạo hay thiên nhiên, bởi vì khi nuôi ngọc nhân tạo người ta đã lọc sạch vật liệu nuôi và bản chất công nghệ nuôi không thể để lại các bao thể cứng. Màu sắc thiên nhiên khi phân bố trong viên đá quý thường không đều đặn, có khi xếp theo từng dải song song, tinh tế.
Hình 1: Bao thể spinel (hình trái) và các dải màu song song trong sapphire thiên nhiên
Hình 2: Tinh thể apatit trong ruby thiên nhiên
Trong khi đó bản chất công nghệ nuôi ngọc nhân tạo lại để  những di vật khác, độc đáo hơn, thường là vết tích của chất trợ dung khi nấu chảy nguyên liệu. Các vết chất trợ dung có nhiều hình dạng rất khác nhau, khi thì như vết vân tay, khi thì hình lông chim v.v... Độc đáo hơn, khi nuôi trong lò có không khí, chúng bị lưu giữ như những bọt khí hình tròn, kích thước hiển vi rất khó nhận thấy, phải dùng đèn chiếu nhiều phương khác nhau.
Hình 3: Vết rạn dạng đĩa do xử lý nhiệt trong Sapphire (hình trái) và vết chất lưu còn lại sau khi xử lý nhiệt trong Ruby (hình phải)
Hình 4: Dấu "vân tay" của các bao thể chất lưu trong Ruby - Sapphire nhân tạo nuôi theo phương pháp Chatham. Nhìn qua kính hiển vi phóng đại trên 50 lần.
Tuy vậy khi quan sát các vết tích đó dưới kính hiển vi cần lưu ý là trong ngọc thiên nhiên cũng quan sát thấy các vết vân tay của chất trợ dung, thoạt nhìn không khác nhân tạo. Đặc biệt gần đây ngọc thiên nhiên được nâng cấp màu nhân tạo cũng để lại những vết tích của chất trợ dung. Những "tinh thể âm" có thể quan sát thấy trong cả thiên nhiên và nhân tạo. Tinh thể âm có dạng tinh thể rõ ràng nhưng thật ra là khuyết tật trong quá trình trưởng thành của tinh thể chứ không phải bao thể khoáng vật thực, gây nhầm lẫn khi nhầm tưởng là bao thể xác minh ngọc thiên nhiên. Phân biệt chúng nên hỏi các chuyên gia ngọc học. Nói chung, sự phân biệt đối với hồng ngọc và lam ngọc là thiên nhiên hay nhân tạo là thử thách phức tạp, rất khó. Sử dụng nhiều biện pháp khác nhau kể cả đèn cực tím cũng chỉ là những hỗ trợ. Phải nhờ đến chuyên gia có kinh nghiệm, đặc biệt ngày nay có nhiều chủng loại nhân tạo rất hoàn hảo, không còn lưu giữ bọt khí, vết chất trợ dung ...
HÌnh 5: Một số đặc điểm của ruby nhân tạo - A: Đường sinh trưởng ( đường strie ) rất thanh nét xếp song song và hơi cong; B: Bao thể chất lưu tạo nên mạng lưới chằng chịt; C: Những bao thể chất lưu hình cánh bướm trong ruby, Sapphire nhân tạo; D: 3 bọt khí như quả pinpong, đó là dấu vết quan trọng xác minh viên saphir là nhân tạo; E: Những bao thể chất lưu hình con giun nằm trong viên ruby nhân tạo; F: Những thanh ruby nhân tạo được đúc từ lò nấu.